пятница, 15 сентября 2017 г.

Cəlala atılan güllə bu dəfə “Yanıq Kərəmi”yə dəydi: Ədalət köçdü bu dünyadan

Aşıq Ədalət dünyasını dəyişdi. Bir zamanlar sazın ahəngi ilə dünyamızı dəyişən Aşıq köçdü bu dünyadan. Ədalət eşqimizi saza bağlayan sonuncu ozanımız idi bu dünyada.

“Bir saz olub gəldim dilə” nidası ilə Ələstdə olanları anladan Şah Xətai ilə yol alıb, “Dur, Şahi-Mərdanın ayağından öp” həsrətini sözün qüdrəti ilə naxışlara toxuyan Aşıq Abbas Tufarqanlı cığırına düşən Ədalət ölüm adlı hökm gəldiyində ondan başqa qalmayacaq həqiqətin hikmətinə büründü. Bundan sonrasını “Əhli-mömin görə bilməz, pünhana baş endirir”.

Bizim nəsil Cəlala dəyən güllələrin ağrısı altında inləyən “Yanıq Kərəmi” ilə böyümüşük.  Atılan hər güllədən sonra kəsilən saz havasının sızıltıları altında “Ürəyimi nişan al, ağrıdır axı” nidası ilə zarıyan bir sevginin naləsi içimizi Ədalətin ifası ilə yandırıb. O dövrün insanları bəlkə də bir komsomolçunun  öldürülməsindən daha çox Humayın sevgisindən düşməninin ayağına gedən Cəlalın cəsarətinin gülləyə verilməsinə ağlayırdı.

"Yeddi oğul istərəm" filmi ekranlara çıxandan sonra Kələntər rolunun ifaçısı İsmayıl Osmanlı camaat arasında dolaşmağa xəcalət çəkirmiş. Deyirlər ki, mərhum aktyor bu rola çəkilməsinin peşmanlığını keçirirmiş. Cəlalı güllələyəyən Kələntətə görə insanlar İsmayıl Osmanlını qınayırmış. İndi nə qədər qəribə görünsə də o dövrün insanları filmlərdə yaşanan acılara həyat gerçəkliyi kimi yanırdı.

Söyləyirlər ki, həmin filmə görə qınananlardan biri də Aşıq Ədalət olub. Aşıqla bağlı xatirələrdən danışan bir nəfər deyib ki, Cəlalın güllənlənməsi səhnəsində Ədalətə irad tutub insanlar. “Gözünün qabağında elə oğulu güllələyirlər, sən də saz dınqıldadırsan”, deyiblər aşığa. Ədalət and-aman edirmiş: “Bir olan Allaha and olsun, Cəlalın ölümündən sonra sazı daşa çırpıb qırmışdım, namərdlər sonra o səhnəni filmdən kəsib çıxardıblar, günah məndə deyil”.

Məncə, həmin epizod filmdə qalsaydı, çox təsirli səhnə olardı.

Aşıq Ədalətin ölüm xəbərindən sonra onun ifasını dəfələrlə dinlədim. “Hicran Kərəmi” havasını çox sevirəm mən. O havada vüsalın ardınca atını dördnala çapan bir Aşiqin, həsrətin bağrını dəlik-deşik etmiş qəribə sızıltısı var. Məşuquna qovuşmayacağını bilən Aşiq sonunda qırılacaq ümidin eşqinə suya həsrət bir yolçunun ilğıma yürüməsi kimi qaçır. Hər dəfə əlini uzatdıqca o çeşmə aşiqdən gözə görünməyəcək məsafədə uzaqlaşır. Aşiq qəlbini cadar-cadar eləmiş sevgisini ələmə döndərib o eşqin sonsuzluğunda canına qəsd edir.
Ədalət qədər saza və özünə qəsd edən aşıq görmədim. Onu dinləyənlər aşığın barmaqları altında inləyən sazın halına yanırdı.

Təbrizin yollarına düşüb, Əslinin eşqilə canını yandıran Kərəm bir daha dinməyəcək. Aşıq Ədalət köçdü bu dünyadan.

Bir "Kərəm gözəlləməsi" "Hicran Kərəmi"yə dönüb "Ruhani"yə qovuşdu.

Pərdə-pərdə zilə yüksələn Sazımızın sonucu simi də qırıldı...

***

Bu qədər insanın sevgisini qazanmış Ədalətə bu böyüklükdə Bakıda vidalaşmaq üçün bir səhnə tapılmadı. Xəstəlikdən qurtulmaq ümidi ilə paytaxta üz tutan Aşığın sevənlərini pərişan hala salıb, Qazaxa göndərdilər.  İndi Ədalətin dəbi keçib axı, daha dünyanın da ədaləti yoxdu...

среда, 30 августа 2017 г.

Həyatımın ən keçilməz acısı: Qubadlı

Ən çətin yazıdı bu. Gözünü bir nöqtəyə dikəsən, o nöqtədən sonsuzluq içindən az qala bütün həyatın gəlib-keçə, amma o xatirələri gözlərin önündə canlandırdıqlarına layiq bir söz tapmayasan. Bunun üçün çətindi yazmaq.
***
Qubadlıdan olan həmyerlilərimlə daha çox yas mərasimlərində görüşürük. Bir də baxdım ki, yas yerlərinə getməkdən də yorulmuşam. Yaxından-uzaqdan tanıdığım nə qədər insan köçdü bu dünyadan. Dünyadan hər köçən özü ilə bir Qubadlı niskili apardı, hər insan bu həyatdan getdikcə o torpaqlar bir az da öldü. Mən yoruldum… Can cövhərim tən qutusunda məhbus qaldıqca yoruldum.
Çarəsizlik nədir, dedilər, bilirsənmi? Bir şeyi bilməkdən ilk dəfə nifrət etdim, dedim…
***
Əvvəllər doğulub, böyüdüyüm yerləri yuxumda gördükcə dəli kimi oyanırdım. Yuxularda itirdiyim yurdumun peşmançılığını oyandığım andan növbəti gecəyədək daşıyırdım. Yaş ötdükcə insanlar arasında sərsəm kimi gəzirəm. Bir insanın ölənlərə həsəd apardığını gördünüzmü? Mən həsəd aparıram, o karvana qoşulub getdilər, mən qaldım deyə. “Bir gözyaşı düşər torpağa, torpaq anlar insanı. İnsan anlamaz…”
***
Qubadlının görüntülərinə baxıram hərdən. O görüntülərdə bir mənzərə var – Ermənistanla sərhəd ərazidən rayon mərkəzinə bir yol enir. O yol bizim məhləyə yaxınlaşdıqca həyəcanla evimizi axtarıram. Bilirəm, evimiz görünməyəcək. Hər dəfə uşaq sadəlövhülüyü ilə axtarıram evimizi, görə biləcəyimin ümidi ilə.
İtirdiyim bu illər içində enib-qalxdığım o qədər çağlar oldu. On birinci mərtəbəyəcən qalxdım. O mərtəbədən evimə qərib-qərib baxdıqca daha çox qəlbimi parçaladı yurd itkisi. Bir də baxdım keçmişlə yaşayıram, bu günüm yox, sabahım şübhəli. Buna yaşamaq deyirlərsə…
***
Bir il də gəldi dərdimizin üstünə. Qubadlının işğal tarixi ilə illəri saymağa başlamışıq. 24 olur avqustun 31-də…
Bir xatirə gəldi ağlıma…
1993-cü il aprelin 15-də Qubadlının ozamankı icra başçısı Elxan bəylə Laçından dönürdük. Maşını artilleriya atəşinə tutdu ermənilər. Bəlli idi ki, icra başçısının avtomobilini hədəf kimi nişan verən biri vardı. Onun kimliyini sonradan öyrəndik. Hədəfdə biz idik, amma faciə Muradxanlı kəndinin sakini gənc bir qadını qoynuna aldı. Övladını atəşdən qorumaq üçün evə girmək istəyəndə mərmilərdən biri o gənc ananın üzərinə düşüb, onu parça-parça eləmişdi. Bədənin parçalarını yerdən toplayıb, dəfn elədilər. Bu gün o qadının ölümünə həsəd apardım. Çünki neçə ildi dağılmış parçalaramı özüm toplaya bilmirəm.
Allah o qədəri mənə yazsaydı, o zaman hələ bir yaşı tamam olmamış oğlum atasının şəklinə baxa-baxa böyüyəcəkdi. Atasızlıq dərdi ilə yanaşı, “atam müharibədə ölüb”, deyilən bir qüruru da yaşayacaqdı.
***
Qubadlı mənim məsumluğumun yurd yeri idi. Qubadlı o yerdə qazandığım ən böyük dəyərin beşiyi idi. Həyatımda ilk yerdə dayanan o dəyəri illər sonra Qubadlını itirdiyim kimi itirdim.
O ölüm həmin gün məni qoynuna alsaydı, atamın son nəfəsində kəndimizin buz bulaqlarını bir-bir sadalayıb, çəkdiyi həsrətin yanğısına yerdən yerə girməyəcəkdim. Qış günü Sumqayıtda ağacların dibində qar gəzib, atamın son arzusunun ardınca göz yaşı içində qaçmayacaqdım. Topladığım qarı acgözlüklə xışmalayan atamın atəşi müvəqqəti öləzidikcə qəlbim atəş-atəş yanmayacaqdı.
İtirdiyim dəyərin doğru xəbərini gətirənə canımı verərdim deyib, bu ümidin heç zaman gerçəkləşməyəcəyini bilmək diri gəzib, ölü kimi yaşamaqdı.
Yox, əgər siz ölmədiyini düşünürsüzsə, gətirin sizin diri bildiyiniz Rəsulu mən də görüm!

пятница, 7 июля 2017 г.

“Allah yoxdur” deyən ateist özü də bilmədən Allahı zikr edir” – Müsahibə



“Nəzərə alsaq ki, inanclı insan üçün dini, peyğəmbəri ailə üzvlərindən, valideynlərindən də əzizdir”


Son zamanlar sosial şəbəkələrdə insanların dini inancını aşağılamaq meyilləri sürətlə artmaqdadır. Bunun cəmiyyətdə az-çox tanınan şəxslər tərəfindən həyata keçirilməsi isə problemi daha da dərinləşdirir. Təbii ki, hər bir insan öz inanc və fikirlərində azaddır. Lakin bu azadlığı başqasının inanc sistemini aşağılamaq səviyyəsinə gətirmək isə yolverilməzdir.

Moderator.az İslamın batini yönlərini, həqiqət, İlahi mahiyyət fenomenlərini azacıq da olsa çatdırmaq üçün araşdırmaçı jurnalist Rəsul Mirhəşimli ilə müsahibəni təqdim edir:

- Rəsul bəy, media və sosial şəbəkədə bir qrup insanlar son zamanlar həqiqət anlayışını, İlahi mahiyyət fenomenini bir kənara qoyub, xurafatı əsl İslam kimi dəyərləndirir və tənqid edirlər. Bu yarımçıq mülahizələr cəmiyyətdə nə qədər çaşqınlıq yarada bilər?

- Allah-Təala buyurur: “Biz insanı ən gözəl biçimdə yaratdıq!” (Tin surəsi, ayə 4). Allahın yaratdığı heç bir şeydə qüsur olmaz. Mömin, müsəlman Allahı sevərək, Onu tanıyaraq zikr edir. Bu hikmətdəki gözəlliyi bəyan edən ən müstəsna cəhət odur ki, münkir (inkar edən), müşrik (şərik qoşan), münafiq (nifaq salan) belə, Allahı zikr edər. İnkar etsə, şərik qoşsa da dilinə Allahın adını gətirər. “Allah yoxdur” deyən ateist özü də bilmədən Allahı zikr edir. Ən gözəl biçimdə yaradılışın hikməti də budur.

Bu hikməti göz önünə alın, bütün yaradılmışlara Allahın bir gözəl əsəri kimi nəzər edin. Zahirdə bu gözəllik görünməzsə belə, fitrətdəki gözəlliyə baxın. Çünki O “insanı ən gözəl biçimdə yaratdı!”

İnsanların münasibəti dinin mahiyyətini dəyişmir. Allah qatında doğru din İslamdır, buyurur Rəbbimiz. Allah Rəsuluna (s) Quranı nazil edib və bu Kitabın hökm və hikmətlərini də Qiyamətədək var edəcək.

Bəzi insanlar dinin mahiyyətini bir kənara qoyub, hansısa müsəlmanın davranışını din kimi təqdim edir. Bir çox hallarda dinə qarşı hücumların kökündə İslam dini haqqında biliklərə sahib olmayanların düşüncələrində üzə çıxır. Son zamanlar dinə hücum edənlərin düşüncələrindəki diletantlıq başqa bir tərəfdən adamın öz sahəsi barədə yetərli biliklərin olmadığını nümayiş etdirir. Belə görünür ki, indi ən asan iş elə dinə və müsəlmanlara hücumlardan ibarətdir.

- Ümumiyyətlə, İlahi mahiyyət, həqiqət və dinin nə olduğundan danışaq? Məsələn, həqiqətlə din arasında nə kimi fərqlər var?

- Ümumi baxışlarda din və həqiqət arasında fərq yoxdur. Amma bu məsələnin mütləq mahiyyətini araşdırmaq iddiasına düşsək, din Allahın peyğəmbərləri vasitəsilə insanlara göndərdiyi düşüncə və həyat tərzi, həqiqət isə mütləq gerçəklikdi. Dini hər kəs bir cür anlaya bilər, lakin həqiqətin mahiyyəti dəyişməzdir. Hər kəsin öz həqiqəti olsa belə, mütləq həqiqət Yaradanla başlayıb, Yaradanda da bitər. Həqiqət Allahın Özünü təcəlla etdiyi hər şeydədir.

İnsanların isə dini dünyagörüşü və qulluq, ibadət anlayışı fərqlidir. Qul, Aşiq və Tacir ibadətlərinə bölür ariflər bu qulluq anlayışını. Ticarət dünya malının alınıb-satılmasıdır. İbadətini ticarətə çevirən abidlər bütün mənalarda qınanılır. İbadət insana Allahdan başqasına qul olmamağın hikmətini öyrədir ki, əbd, (qul) olan ibadətini – qulluğunu ticarətə çevirməz.

Ticarət ifadəsinin bir təsəvvüf anlamı da var. Burada isə məna tamam başqadır. "Ariflərin anlamında ticarət dünya malı ilə deyil, qəlb aləmində Haqqın müşahidəsi ilə ölçülür. Burada söhbət mənəvi dəyərlərdən gedir. Aşiqlər isə öz nağd olan canını verib, Haqqın vüsalını alarlar. Kəsrət aləmi də bir növ ilahi nurların təcəlli etdiyi bazardır. Ariflərin mənfəəti və zərəri də qızıl-gümüşlə deyil, batini saflıq dərəcəsi ilə ölçülür" ("Fərhəngi-lüğat və istilahat və təbirati-irfani", Doktor Seyyid Cəfər Səccadi; "Fərhəngi-Nurbəxş", Doktor Cavad Nurbəxş).

Bir ilahidə bu məna belə ifadə edilir: "Eşqin bazarında canlar satılar, Sataram canımı alan bulunmaz..."

- Mən İslam fəlsəfəsini dərk etməyib, onu aşağılayan insanlara izah etmək üçün sizə bu istiqamətdə bir neçə sual verəcəyəm. Lakin əvvəlcə İslamın, Qurani-Kərimin hamı tərəfindən dərk olunmayan batin qatından azacıq da olsa danışaq: Allahda yaşayıb, Allahda itməyin düsturunu necə verə bilərsiniz?

- Təsəvvüf dünyagörüşünün ilk şəhidi Mənsur Həllacın yaşadığı çevrədə belə bir mövzu dartışması aparılır. Sual belə idi: “Qiyamət günü Allah insanlardan nəyi soruşacaq, nəyin hesabını çəkəcək?” Hər kəs öz anlayışı ilə sualı cavablandırır. Söhbəti dinləyən Allah dostu Şibli Bağdadi bu suala belə cavab verir: “Qiyamət günü Allah soruşacaq ki, Mən sizin yanınızda idim, siz kimin yanındaydız?”

Allahla yaşayıb, Allahda yaşamaqla Allahda itmirlər. Bəzi sufilərin qəlbi bir təcəlla ilə aşıb daşır, bu təcəlladan məst olub, “Cübbətül sivallah” (“Cübbəmin altında Allahdan başqası yoxdur”), deyir, bəzi ariflər isə hər təcəllanı növbəti mərhələyə keçid bilir. Amma bütün irfan sahibləri bir şəxslə müqayisədə çox kiçik qalırlar. Bu da Allah Rəsuludu (s). Allah Rəsulu (s) hər gün yetmiş məqamı adlayıb, hər yeni məqamda özündən əvvəlki olanlara istiğfar edirdi. Çünki bu lütf peyğəmbərinə Allahdan verilmişdi və Rəbbimiz bunu belə bəyan edir: “(Ya Peyğəmbər!) Məgər Biz (haqqı bilmək, elm və hikmət dəryası etmək üçün) sənin köksünü (qəlbini) açıb genişlətmədikmi?!” (“Şərh” surəsi, ayə 1).

- Makrokosmosla mikromosmos yəni, insanla kainat arasındakı münasibətlərdən danışaq. Onlar arasındakı qarşılıqlı əlaqə insanda hansı dəyişiklik yaradır?

- İnsan kainatdan ayrı deyil. Başqa sözlə, kainat elə insanın özündədi. İmadəddin Nəsimi yazırdı ki, “Hər nə yerdə, göydə var Adəmdə var. Hər nə ayda, ildə var Adəmdə var”.

Kainatda dəyişikliklər olduğu kimi, insanda da olur. Yəni insanın da qasırğası, tufanı, leysanı var. İnsanın davranış və hərəkətləri başqalarına rahatlıq və problemlər yarada bilər. Torpaqdan cücərən bitki yağışla, qulluqla boy atar, insanın söylədiyi bir söz başqasını zirvəyə qaldırar, ya da dünyadan bezdirər. Kainatda var olan insan, başqa şəkildə özündə bir kainat daşıya bilər.

- İnsan özünə, yaxud, evinə gedən yollarda niyə azır?

- İnsan bəzən özünə gedənin yolunu bilmir, bəzən o yolu tapmaq insana çətin olur. Bu yolu axtaran insan mütləq onu tapacaq. Özünə gedən, evinə aparan yolu bulacaq. Bir çox hallarda bu yolu dərk etməkdə ağıl acizdi. Aşiq onun üçün aşiqdir ki, ağlını kənara qoyub. Eşqə gedən yolu ağılla tapmaq olmaz. İlahi eşqə mübtəla olmaq yola girməklə başlayar. Bu yola təkbaşına girmək mümkün deyil. Yolçunu irşad edən Mürşidə ehtiyac hər zaman var. Bu yola girməyin şərtlərindən ən əsası başını verməkdir. Başını verə bilməyən mürid deyil. Baş vermək anlayışı Eşqə gedən yolda ağıldan imtina etməkdir. Yola girib, Mürşidini tapan kəs özünə və evinə gedən yolu heç bir halda itirməz.

- Cəmiyyətdəki əksər ateistlər həqiqətənmi, özlərini hamıdan bilikli göstərmək məcburiyyətindədirlər?

- Zənnimcə, istənilən insanın fikirlərinə dözümlü yanaşmaq lazımdır. Bu sözü deyən ateist olsun, ya inanclı insan - hər kəs o birini dediklərini anlayışla qarşılamağı bacarmalıdır. Bu anlayışın dərəcəsi isə, dini və inancı təhqirə bəhanə verməli deyil. Dindar ateistin inanmamasına dözümlü yanaşmalı, ateist də kiminsə inancını hədəf seçməməlidi. Allahımız bizə “Sizin inandıqlarınız sizə, mənim dinim də mənədir!” (“Kafirun”surəsi, ayə 6) hikmətini öyrədir.

- İslama, xüsusən də Qurani-Kərimə zidd deyilən fikir cəmiyyətdə niyə bu qədər rezonansla qarşılanır?

- Biri başqa bir insanın ailə üzvlərini, əzizlərini təhqir etsə, həmin şəxs bunu dözümlü qarşılamayacaq. Nəzərə alsaq ki, inanclı insan üçün dini, peyğəmbəri ailə üzvlərindən, valideynlərindən də əzizdir, o zaman bəzi insanlar dediklərinin məsuliyyətini anlamalıdır.

Bir məsələyə də münasibət bildirməyi gərəkli bilirəm. Bu da ateist düşüncədən daha çox ətrafa aqressiya püskürən “din” anlayışıdı. Bəzilərinin düşüncəsində müsəlman olmağın əsasında əhli-sünnənin şiələrə nifrəti, yaxud əksi dayanır. Bu siyasi ideologiya, mayasında ingilis siyasəti daşıyan ərəb (əməvi) və fars əxlaqı ilə yoğrulmuş dünyagörüşü insanların beyninə yeritmək üçün dəridən-qabıqdan çıxır. Hədəf seçdikləri siyasətin ilk planında insanların düşüncəsindən vətən anlayışını silmək, zombiləşmiş nəsil yetişdirmək, bu ölkə üçün gələcək qarşıdurmaya təməl hazırlamaqdı. Zənnimcə, bizə cəmiyyət olaraq gərəkli olan milli kimliyi olan dindar anlayışıdı.

- Biz onları azad cəmiyyətin vətəndaşları kimi adi qəbul edə bilmərik?

- İstənilən insanın söylədiyi fikri adi qəbul etmək olar. Amma bu sözü söyləyən də nəyi söylədiyinin məsuliyyətini anlasın və etika qaydalarını tapdamasın. Azadlıqla bağlı bir məşhur fikir var: “Azadlıq o demək deyil ki, mən nə bilsəm, edə bilərəm. Azadlıq odur ki, sən mənə heç nə edə bilməzsən”.

-Sonuncu sualım-biz niyə həqiqət haqqında bu qədər asanlıqla danışa bilirik? Niyə hamı düşünür ki, onun barəsində danışmaq iqtidarındadır?

- Bəzən danışanlara elə gəlir ki, həqiqətdən danışırlar. Əslində, dedikləri öz həqiqətləridir. Hər kəsin həqiqəti mütləq Həqiqətdən ya ayrıdı, ya da Ondan təcəlladı. Gəlin, bir qədər müqayisə edək bu mövzunu. Kimsə Allah Rəsulunu (s) Yaradanın tərif etdiyi şəkildə tərif edə bilməyəcək. Lakin elə sözlər var ki, rast gələn kimi dərk edirsən, bunlar ilahi ilhamdan bir zərrədir. Bu mənada Azərbaycanın dahi şairi Məhəmməd Füzuli yazır:

Mən ləbin müştaqiyəm, zöhhad kövsər talibi, 
Nitekim, məstə mey içmək xoş gələr, huşyarə su.

Aydındır ki, Füzuli bu şeirində Allah Rəsulunu (s) vəsf edir. "Şairin demək istədikləri budur ki, Aşiq Allah Rəsulunun (s) dodağından süzülən, dilindən çıxan hər sözü Allahın sözü bilir.

Bu sözlər ya Allahın Hz.Cəbarillə (ə) Rəsuluna (s) nazil etdikləri, ya da Rəsulunun (s) Allahdan ilham alaraq buyurduqlarıdır. Bunların mahiyyətinə uyğun Allah Rəsulunun (s) dilindən çıxan hər söz ayə, hökm, hikmət, hədis olur. Füzuli Allah Rəsulunun (s) söylədiklərinə aşiq olduğunu, zahidin isə Cənnət istədiyini dilə gətirir. Aşiq Məşuqunun eşqindən məst olduqca ona mey, ayıq olana isə su içmək xoş gələcək. Bu eşqdən məst olan Aşiq o məstlikdən ayılmaq istəməz.

Burda ləb, zöhhad (zahid), mey, məst ifadələri həqiqi mənada işlənən kəlmələr deyil, məcaz təşkil edir. Sözün bir şeirdə simvola çevrilməsi mövcud olan başqa bir hikmətin açarı rolunu oynayır. Fikrimizi əsaslandırmaq üçün yuxarıda adlarını çəkdiyimiz kəlmələrin rəmz və simvol olaraq anlamlarını araşdırmağa çalışaq. “Ləb” farsca “dodaq” mənasındadır. Bu sözün lüğəvi izahıdır. Həmin kəlməni təsəvvüf ədəbiyyatındakı simvol və ya rəmz olaraq izah etsək, onda başqa məna ortaya çıxacaq. Bu yerdə “ləb” mələk vasitəsilə Peyğəmbərə (s), qəlb tövsiyyəsi ilə vəlilərə enib gələn söz mənasını verir. İdrak edilməsi və hiss edilməsi şərtiylə vasitəçisiz gələn söz, sevgilinin dedikləri mənası ilə başa düşülməlidir. Zöhd anlayışı isə pəhrizkarlıq, dinin qadağan etdiyi şeylərdən çəkinmə, vaxtını ibadətdə keçirmə, tərki-dünyalıq anlamındadır. Sonda sözü keçən tərki-dünyalıq anlayışı dünyadan çıxmaq mənasını vermir. Sözü bu mənada anlamaq Qurani-Kərim hikməti ilə ziddiyət təşkil edər. Allah-Təala Qurani-Kərimdə belə buyurur: “Əgər göylərin və yerin ətrafından (çevrəsindən) kənara çıxa bilərsinizsə, çıxın” (ər-Rəhman surəsi, ayə 33).

Qurani-Kərimin bu ayəsinə işarə edən Seyid Əbülqasim Nəbati şeirlərinin birində belə yazır:

Dərdi-hicran çarəsin hərçənd bildim, səbr imiş,
Neyləyim, billah, bu dəryanın kənarı yoxdu, yox.

Bu qədər danışmağın sonunda özüm üçün gəldiyim nəticə belədi. Bu danışdıqlarım kimlərəsə mübahisə üçün əlavə imkanlar açacaq.

Mübahisə yaradan fikirlər isə həqiqətdən daha çox bir insana aid olan düşüncələrdi. Həqiqəti anlayıb, dərk eləmək insan ağlının hüdudlarını aşar. Çünki doğrusunu Allah bilir.

Elmin Nuri

четверг, 6 июля 2017 г.

Zəhranın üzünə çilənən qan rəngindədir ölkə

Düşünürdüm, Türkiyədə yaşayan sənətçimiz körpə Zəhranın ölümündən yazıb. Güman edirdim ki, özünün imkanı çatan qədər ermənilərin bu vəhşiliyini sosial şəbəkədə paylaşacaq. Elə deyilmiş…
Türkiyədə yaşayan Əməkdar artistimiz bəstəkar dostunun müdafiəsinə qalxıbmış.  Aktrisa deyib ki, bəstəkarı gözdən salanlar “xainlik” edib.
Hər kəs eyni cür düşünmək zorunda deyil. Amma nədənsə sənətçi xanımın “evində dəfələrlə çörək kəsdiyi” bəstəkar 2 yaşı tamam olmamış körpə Zəhranın həyatının yarımçıq kəsilməsindən heç nə yazmadı.
Azərbaycanı regionçuluq diqtəsi ilə bölmək ziyalılıq iddiasını özünə təlqin edən heç kimə baş ucalığı gətirən hal deyil. Regionçuluq arealçı düşüncə tərzidi. Arealçı olmaq da insana xas olan normal düşüncə sayıla bilməz.
Azərbaycan onsuz da yetərincə bölünüb. Təbrizi, Xoyu, Mərəndi, Savalanı İran işğalında, Dərbəndi rusun, Zəngəzuru, Qarabağı erməni tapdağında. Bu qədər bölünmədən sonra bir az da siz bölsəz, bu ölkədən nələr qalacaq, özünüz təxmin edin.
Regionçu olmaq dünyaya bağlanmaq, nəfsinin köləsinə çevrilməkdi. Bir ziyalının düşüncəsi “motal pendiri”, “10 kq ət”lə zahirə çıxa bilməz. Ziyalı mənəvi dəyərlərin tərənnümçüsü, onu xalqa aşılamalı olan yüksək dəyər sahibidir.
Hz. Mövlana Cəlaləddin Rumi buyurur: “Əgər sən bir tikə loxmanın ardınca düşmüsənsə, demək, özün də bir loxmasan”. İnsanlıq maddi və mənəvi kriteriyaların bir yerdə olmasında qərar tutub. Mənəvi dəyərdən aralı düşüb, maddiyyat gəzənlər insanı ucalda biləcək olan daxili azadlığı itirənlərdir. Bu cür yaşamaq, əslində, gerçək həyat sürmək deyil, Allah-Təalanın buyurduğu, “Biz insanı ən gözəl biçimdə yaratdıq!” (Tin surəsi, ayə 4), hikmətinə qarşı çıxmaqdır. Böyük şairimiz Nəsiminin yazdığı, “Adəmi həm həqq, həm insan eylərəm”, misrasında işarə etdiyi məna insanın köləlik qəfəsini sındırıb, Haqqın yanında yer alması ilə zahirə çıxır.
İyulun 4-dən başlayan bir Zəhra yanğısı var Azərbaycanın. 18 ayını yenicə tamam etmiş körpənin bir xain güllə ilə üzünə çilənən qan rəngindədir ölkə. Erməni vəhşiliyinin tapdağı altında inləyən Vətəndi Azərbaycan.
“Bakılı-rayonlu” qovğasında nəfəsi təntiyənə qədər susmadan danışan adamlar bu “savaş”da çox kiçik görünür.
Rəsul Mirhəşimli

понедельник, 10 августа 2015 г.

"Hesab soracaq yalnız Allahdır" - Rəsul Mirhəşimli

Tanınmış araşdırmaçı jurnalist Rəsul Mirhəşimli AZADİNFORM-un “Uğur sirri” layihəsinin qonağı olub. 

- Uğurun rəngi, dadı, qoxusu, səsi, görüntüsü necədir və ona toxunmaq nə zaman mümkündür?

- Uğurun rəngi yəqin ki, ən parlaq rənglərdir. Çünki insan uğura yetişəndə içi-dışı parlayır. Qoxusu uğurdan təsirlənən insanın ətrafa verdiyi müsbət emosiyalardan doğur. Səsi qəlbdən gələn fərəhin insan səsində, nitqində təzahürüdür. Görüntüsü uğurun bəxş etdiyi sevinc kimidir. Uğura toxunmaq o uğuru qazanmaqdır, ona yetişməkdir. Uğur qazanmış insanın ayaqlarının yerdən üzüldüyü hansı ənginliklərə qədərdisə, o şəkildə də görünür.

- Daha çox din üzrə araşdırmalar aparırsınız. Bəs İslamda uğurla bağlı nə deyilir? 

- Allah-Təala Quranda ayələrin birində buyurur: “Onlara dünyada da, axirətdə də müjdə vardır. Allahın sözləri (verdiyi vədlər) heç vaxt dəyişməz. Bu, böyük qurtuluşdur (uğurdur)!” (“Yunus” surəsi, ayə 64) Müsəlmanın savab əməllərinin əvəzində Allahdan gələn mükafat, dünya və axirət səadəti ən böyük uğurdur. İnsanın səbrli olmağı onun uğurudur. Çünki Allah səbrli olanlarladır. Səbr usanmadan bir işin sonunun mütləq müsbət olacağına inanmaqdır. 

- Dinə sahiblənənlərin daha çox uğur qazanddığı deyilə bilərmi? Belə bir statistika varmı? Yoxsa bu nisbi məsələdir?

- Yəqin ki, bunu ayrıca götürmək düzgün olmaz. Uğur qazanan insanlar var, qazanmayanlar, yaxud az qazananlar var. Sadəcə, dini inanclı insan bütün işlərini Allaha həvalə edir, Onu vəkil tuturlar. “Bütün yaxşılıqlar Allahdandır” hikmətinə uyurlar.

- Deyirlər, yanlışlar olmadan doğrular tapılmaz. Uğursuzluq yanlışlardanmı doğar, sızcə?

- Belə bir deyim var, ağıllı insan öz səhvlərindən öyrənər, dahilər özgələrinin. İnsan öz səhvlərini görməyi bacarırsa, başqasında qüsur axtarmaz. Çalışar öz qüsurlarını düzəltsin. Qüsurlarını düzəldə bilməyən insanın uğur qazanması da çətin olur. 

- Apardığınız mübarizədə uğursuzuqlarla üzləşəndə nə edirsiniz? 

- Pafosla danışmayacam. Bəzən uğursuzluqda çox bədbin bir vəziyyətə düşə bilərəm. Bu bədbinlikdən çıxmaq üçünsə inandığım bir adamın bircə təsəllisi yetər. 

- Hər insanda bir istedadın olduğunu söyləyərlər, bunu necə üzə çıxarmaq olar, sizcə?

- Bəzən insanın istedadının üzə çıxmasında mühit də əhəmiyyətli rol oynayır. Müşahidə etmişəm, biri çox istedadsız görünüb, amma başqa bir mühitdə çox uğurlar əldə edə bilib. 

- Bəzi gənclər bir işə başlayanda “Düşün, tətbiq et və nəticələndir” prinsipini unudurlar. Yəni, onlar düşündüklərini ya tətbiq etmir, ya da nəticələndirmirlər. Bu problemlə üzləşənlərə nə söyləmək istərdiniz?

- İstənilən işə başlayanda onun hansı nəticə verə biləcəyinə baxmaq lazımdır, məncə. Bəzən tələskənlik, səbrsiz başlanan işin də nəticəsi olmur. Ola bilər, nəticəni əvvəldən görmək çətin olsun, amma təxmin etmək olar, görülən işin faydalarını və ya uğursuzluğunu...

- Uğurlu insanlar bildirirlər ki, özünü əhəmiyyətli hiss etmək istəyi onları, o cümlədən də bir çox insanı gözəl işlər görməyə vadar edib. Qarşısındakına “əhəmiyyətlisən” mesajını verməkdə çətinlik çəkənlərə nə söyləmək istərdiniz?

- Bir insana hər zaman “sən bacarıqsızsan, əfəlsən” demək, onun qabiliyyətinin kor olmasına səbəb olur. Əgər birində qabiliyyətdən bir qığılıcım görünürsə, mütləq onun boy atmasına stimul verilməlidir. İnsan çox zaman kənardan ona nə deyərlər, prinsipi ilə yaşayır. Ətrafdakılar da onun müsbət cəhətinin inkişafına yardımçı olmalıdırlar. 

- Övladlarınızın gələcəkdə uğurlu ola bilməsi üçün nə edirsiz? Daha fərqli davrana bilirsiniz?

- Bir oğlum var. Əsgərdir. Çalışıram ki, qərarları özü versin, mən də istənilən halda istiqamət verə bilərəm. Valideyn övladlarını özünə uyğunlaşdırmağa çalışanda uğurlu nəticə alınmır. Çünki valideynin böyüdüyü zaman və şəraitlə övladın gördükləri tamam fərqli olur.

- Sizcə insanların ən güclü silahı nədir - ağıl, yoxsa ürək?

- Ağılsız ürək, qəlbsiz ağıl heç kimə lazım deyil. İnsanlara qəlbinlə yanaşıb, ağlınla tanıyacaqsan.

- Uğurun yaşı olur, yoxsa başı, nə düşünürsüz?

- Uğurun yaşı o zaman olur ki, qazandığına bir müddətdən sonra baxırsan. Buna deyirlər, keçmişə baxmaq. Fransızlarda bir məsəl var, deyirlər, tarix avtomobilin yan güzgüsünə bənzəyir, arxaya baxıb, irəli getməlisən. Bir uğurdan insanda özünə vurğunluq, təkəbbür yaransa, gələcək uğurlarına yetişmək çətin olacaq.

- Fərqliliyiniz və fərdliliyiniz haqında nə deyə bilərsiz? Nəyə görə siz sizsiniz?

- Mənim fərqli olduğumu mən yəqin ki, deyə bilmərəm. Fərqliyəm desəm, bu da təkəbbür olacaq. Yəqin ki, fərqli cəhətlərim var. Ümumiyyətlə, bir-birinə bənzəyən iki insan yoxdur xaraktercə. Nə qədər insan varsa, o qədər də xarakter var. 

- İnanmaq asandır, yoxsa inandırmaq? 

- Mənim üçün inanmaq asandır. İnsanlara inanmaq mənim üçün əsas şərtdir. Əgər insandırsa, inanmalısan. Elə olub ki, inandırmaq üçün çox əziyyət çəkmişəm. Heç kimə və heç nəyə inanmayanlarla bu, həddən artıq çətin olur.

- Həyatın enini və uzununu ölçdüzmü heç, yaşamı üzün edən nədir, sizcə? 

- Həyatda olmaq onun enini və uzununu ölçməkdir. Əli Şəriətidən soruşurlar: Siqaret niyə çəkirsiz? Siqaret insan ömrünün uzunluğunu azaldır. Cavab verir ki, məni ömrün eni düşündürür, uzunluğu yox!

- Əgər sizə dünyada yalnız bir şeyi dəyişdirmək imkanı verilsəydi, siz nəyi dəyişdirərdiz?

- Allah dostlarının birindən soruşurlar: Allah sənə nəyisə dəyişmək qüdrəti versəydi, nəyi dəyişərdin? Cavab verir ki, Allahın nizamında qüsur olmaz.

- Həyat toplananlar, çıxılanlar, vurulanlar və bölünənlərdən ibarətdir deyirlər, sizin payınıza ən çox hansı əməl düşüb? 

- Həyatda yaşım toplanır, ömrüm bu dünyadan çıxılandı, imanım vurulandı, çalışıram ki, hər gün bir az qüsurlarımı azaldım, imanım artsın, sevgim bölünəndir, Vətənim, əzizlərim, doğmalarım arasında bölünür, bölündükcə də çoxalır. 

- Bəs siz özünüz özünüzə dost ola bilsəydiniz, özünüzə sizin kimi bir dost istəyərmiydinizmi? 

- Mənim kimi dostu mən çəkə bilmərəm (gülür). O mənim dostlarımdır ki, bəzən hər kaprizimi çəkirlər.

- Əgər siz balaca uşağa bütün həyatı boyu ona gərəkli ola biləcək bir məsləhət versəydiniz nə deyərdiniz?

-Allahın buyurduğu kimi, yaşa, deyərdim. Böyüdükcə bu hikməti anlayacaq.

- Dəlinin doğru xəbəri nə olar sizcə? Dəliliyin gözəlliyi mümkünmü? 

- Bir elin dəlisi olarsa, Allah o yeri bəlalardan hifz edər. Bizlər dəliləri başımızdan eləmək üçün bir yerlərə qapatmışıq ki, bəlalar bizdən yan keçmir. Dəli sorğu-sualsız Cənəttə girəcək bəndədir. Cənnətə girməkdən gözəl nə olar ki?!

- Hesab - kitab dəftəriniz var?

- Elə şeylər var, hesabını yadda saxlayıram. Çox şey də var, hesabını Allaha həvalə edirəm. Hesab soracaq yalnız Allahdır. Biz uzağı nələrisə qeyd edə bilərik, ya yaddaşımızda, ya da dəftər-kitabımızda...

- Təbliğ etdiyiniz gercəklər hansılardı, necə düşünürsüz sevginin təbliğata ehtiyacı varmi? 

-Uzun müddətdi mətbuatda təsəvvüf dünyagörüşü ilə bağlı yazılarla çıxış edirəm. Məncə, həm özüm zövq alıram, həm də təbliğ edirəm. Sevgini təbliğ etmirlər, sevgi verilir.

- Yaşamaq və var olmaq arasında fərq nədir?

- Yaşamaq insan olmağın fəlsəfəsinə və hikmətinə uymaqdır. Var olmaq isə fiziki mövcudluqdur. Fiziki mövcud olan isə o qədər əşya var ki...

Tüstü

Rəsul Mirhəşimli

Onunla aramız dəyəli on yeddi ildi. O olan tərəfə baxmazdım da... Arada yuxularıma gəldiyini saymasaq, oyaq ikən yadıma da düşməzdi. Gördüyüm yerdə ondan gen gəzirdim. Fələk bizi yenə bir-birimizə ürcah elədi. Zalım da gələndə adamı yatağa salmadan əl çəkməz...

On yeddisində sevda gəlir bəzən. Bu da onun kimi gəldi. Buna da mənim ona yenidən “sevdalanmağım” deyək... 

Yenə ikisini birdən çəkirəm. Siqaretin tüstüsü boğazımdan keçib, ciyərlərimə dolub, damarımda özünə yol edib, ürəyimə sancılır. Dərd də ürəyimdən keçib, onu incidib boğazıma qədər gəlib, orda da ilişib qalıb. İkisinin də tüstüsü çıxır, amma birininki təpəmdən... Biri üzüyola uşaq kimidi, getdiyi yolla geri dönər. 

Onu əlimdə görənlər içimdəkilərdən xəbərsizlərdi. “O nədi çəkirsən?” deyənlər içimdə çəkdiyimi bilməzlər. Birindən çəkdiklərim ətrafdakıları da incidir, o birinin içimi qovurmaqdan başqa kimsəyə ziyanı yox. Birini uzaqdan görənlər, o birini içimdə olsalar da görməzlər. 

Dərd də eşq kimidi, axtarmaqla tapılan şey deyil, tapınca anlaşılandı. Dərd siqaret deyil, alovunu özündə gəzdirəsən. Közü də özündəndi, alovu da. Tüstünün qaraltdığı yer bilinməz, dərdin dəldiyi min tüstü ilə qapanmaz. 

Yaxşı qazanc sahibi oldum. İndi ikisini də yanımda gəzdirirəm. Tüstünü də, dərdi də... İkisinin də “qazancı” bol. Qazancın getdiyi yer bilinməz, gəldiyi yeri bilərsən bəzən... 

Bəzən qazanclar elə göydən düşür. Mənim “qazancım” gözdən düşmə oldu. İndi nəsibim baxılıb, amma görülməyən bir məkanda yaşamaqdı. Neçə illərdən sonra bu halda yaşamağın adı nədirsə, onu axtarıram. Axtardığım itirdiyimin içində deyil, ondandı yəqin tapacağım ümid də onunla yoxa çıxıb. Bu halda insanın bircə istəyi qalır - öz əslinə qayıtmaq. Əslində Əslin şəfqət və inayət sifətinin tapacağıma yəqinlik var. O əsl olanda mən olmayacağam. Hər şey bitdiyi yerdən yenidən başlayır. Bu başlanğıc çilik-çilik olmuşları toplamağın aqibətidir. 

Bu, çarəsəsizlik bədbinliyi deyil. Yəqin özümdən özümə vəsiyyətdi. Özümdən başqa kimsənin anlamağına gümanım yox. İnsanlar arasında insanı başa düşən yalnız həmin insanın özüdür... 

Dərdin əlacı çox zaman tapılmasa da, təsəllisi susqunluqda olur. “Susqunluq yaranın qanamasıdır... Susqunluq gününü öldürməyin yasıdır... Susqunluq “İnsanam” deyənlərin saxtalığına lal qalınmasıdır...”

Bu mərət qutusunda “sağlamlığınız üçün təhlükəlidir” yazısının inadına bir az da çəkir adamı. Qorunduğu yerə çəkir uşaq inadkarlığı kimi. 

Məsləhətim, siz çəkməyin! 

Sağlığa balta vurur, demək, kimisə çəkindirmədi. 

İçində gizlədə bilmədiyin şeyi aləmə car etsən, nə olacaq ki? 

Həm də dərdlə birgə yıxır insanı...

воскресенье, 1 сентября 2013 г.

Mən sənə bəy deyim ki, bəylər hər an bəy olur!


Rəsul Mirhəşimli

  • İnsanların bir-birinə müraciət formasında hansı ifadənin seçilməsi hər zaman aktual və mübahisəli olub. Qadınlara ünvanlanan müraciətdə, demək olar ki, fikir ayrılığı yoxdur. Qadınlara hər kəs “xanım” deməyə tərəfdardır. Kişilərə bu müraciətin necə olunmasıdı mübahisələrə yol açan məqam.

1988-ci ildən başlayan milli-azadlıq hərəkatı milli-mənəvi dəyərlərimizə qayıdış baxımından “bəy” müraciətini bərpa etdi. Bu proses 1993-cü ilə qədər davam elədi. AXC hakimiyyəti dövründə bəy kəlməsi rəsmi qurumlar səviyyəsinə qədər qaldırıldı. Bir illik hakimiyyətdən sonra bu mənəvi dəyərimizə qarşı da bir hücum kampaniyası başladıldı. Azərbaycanın dəyərlərinə yad olan “cənab” kəlməsi ilə bu sözü əvəzləməyə çalışdılar. Əslində, bəy sözündən imtina demokratik qüvvələrə qarşı yönəlmiş kinin, nifrətin siyasi forması idi.
Bəy sözü özündə dərin mənəviyyat əks etdirən müraciət formasıdır. Xüsusi imtiyazlı şəxs mahiyyəti daşımadığından kişilərə edilən müraciətdir. Sözün dərin mənəvi cəhəti kişilik kriteriyasını özündə əks etdirməsidir. Əgər kimsə bu kriteriyaları özünə sığışdırıb ona “bəy” deyilməsini istəmirsə, məncə, boşuna zaman sərf etmək lazım da deyil. Sözün çəkisinə heyf olar onda...
Kimsə mənəvi dəyərə sahib olub bəy adını daşımaq istəmirsə, onu zorla bəy etmək də gərəkli deyil. Bu nə o adama xoş gələr, nə də başqalarına.
Bəylik vəzifə və titul deyil. Bəylik özündə dərin mənəviyyatı, əxlaqı və s. mənəvi dəyərləri daşıyan kişilik normasıdır!
Azərbaycanın mənəvi xəzinəsində bəy sözünə bütün tarix boyu rast gəlmək mümkündür. Ən qədim yazılı kitabımız olan “Kitabi-Dədə Qorqud”da bəy adı bir çox yerlərdə çəkilir. Sonrakı dövr tarixində və ədəbiyyatında da bəy adına rast gəlmək mümkündür. “Koroğlu” dastanında Giziroğlu Mustafa bəy, İsmayıl bəy Qutqaşınlının əsəri olan “Rəşid bəy və Səadət xanım” və başqa bu kimi nümunələr göstərir ki, bəy sözü müraciət olaraq xalqa ən doğma olan ünvanlar sırasındadır.
Bəylik titulunun ən yüksək zirvəyə qalxdığı zaman 1918-20-ci illər Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dönəmidir. Azərbaycana rəhbərlik edən hər kəs demək olar ki, bu titulun daşıyıcısı idi. O dövrdə ölkəyə rəhbərlik edənlərin ad və soyadlarına baxmaq yetərlidir ki, buna əmin olasan. O dövr üçün bəylərin hakimiyyətdə olması ilk növbədə ölkəni arealçı düşüncə tərzindən xilas etdi. Azərbaycanın bütün bölgələri bərabər səviyyədə idarəetmədə təmsil olunurdu. Bu da bəylik şərəfinin xalqa verdiyi ən böyük qürur hissi idi.
Bəy adına ilk hücumlar bolşeviklərin hakimiyyəti zorla ələ keçirməsindən sonra başlaıldı. 1993-cü ildən sonra bolşeviklərdən qalma ənənə yenidən bərpa olundu. Əslində, bu ənənə genetik məsələdir. Bolşeviklərə ideoloji və genetik baxımdan bağlı olan adamlar bəylik adını özünə sığışdırmazdılar, bir də bu ad onlara yaraşan da deyil. Çünki bəyliyin əks tərəfində dayanan ideoloji cərəyan köləlikdi. Mayası bu ideoloji ilə yoğrulmuşlar necə bəy ola bilərlər ki? Bəy adına indiki hakimiyyətin münasibəti bir dalana sığışdırlmış İstiqlal abidəsi ilə aydın olur.
Bəy adına alternativ kimi bəzən müraciət forması kimi “müəllim” sözünə də yer verilir. Müəllim deyə hər kəsə müraciət edilməsi yersiz səslənir. Bu sözün mənası elm öyrədən deməkdi. Elmimi ondan almadığım birinə niyə "müəllim" deməliyəm ki?!
"Yoldaş" adı isə bolşeviklərdən qalma müraciətdi. İndi daha çox mənasız görünür bu müraciət. Yoldaşlıq etmədiyin birinə niyə "yoldaş" deyəsən?!

Məncə, ən qürurverici müraciət elə BƏY sözünə sığınmaqdı!